Bir üretici, sahada arızalanan bir elektronik komponentin belirli bir lotla ilişkili olduğunu bildirdiğinde, satın alma siparişinde parça numarasını görmek yeterli olmaz. Kalite ekibinin o lotun hangi sevkiyatla geldiğini, depoda ne kadar kaldığını ve hangi üretim emirlerinde kullanıldığını bulması gerekir. Aynı parça numarası altında birden fazla lot teslim alınmışsa, bu kayıtlar incelemenin yalnızca etkilenen ürünlerle sınırlandırılmasını sağlar. Lot bilgisi depoya girişte kaydedilmemiş veya malzeme üretime verilirken kaybolmuşsa, şüpheli parçaların kapsamı genişler ve daha fazla ürünün karantinaya alınması gerekebilir.
Tedarik kanalı seçimi bu süreci doğrudan etkiler. Üreticiye kadar doğrulanabilen bir belge zinciri, teslim alınan partinin kaynağını araştırmaya imkân verir. Depo ve üretim kayıtları ise aynı partinin işletme içinde nereye gittiğini gösterir. Bu iki kayıt zincirinin birbiriyle eşleşmesi için gereksinimlerin teklif, sipariş ve mal kabul aşamalarında ayrı ayrı tanımlanması gerekir.
Yetkili distribütör, bağımsız distribütör ve broker nasıl çalışır?
Yetkili distribütör, orijinal komponent üreticisiyle (OCM) yaptığı anlaşma kapsamında ürün dağıtır. Yetkinin kapsamı markaya, ürün grubuna ve bölgeye göre değişebilir. Bu nedenle bir distribütörün belirli bir markada yetkili olması, aynı yetkinin üreticinin tüm ürün ailelerini veya başka bir bölgedeki satışlarını kapsadığı anlamına gelmez. Özellikle müşteri şartnamesi yetkili kaynak kullanımını gerektiriyorsa, satın alma ekibi teklif edilen kalemin yetki kapsamında olup olmadığını siparişten önce doğrulamalıdır.
Yetkili distribütör, üreticiden tedarik ettiği ürünleri stoklayarak üretim ve bakım ihtiyaçlarına yerel envanterden yanıt verebilir. Üreticinin ürün eğitimlerine katılan teknik ekipler, doğru parça numarasını ve ürün varyantını belirlemede destek sağlar. Üreticiye kadar izlenebilen sevkiyat kayıtları, parçanın kaynağını doğrulamayı kolaylaştırır ve sahte parça riskini azaltır. Üreticiyle yapılan ticari anlaşmalar ve toplu alımlar da ürün ve sipariş miktarına bağlı olarak müşteriye daha avantajlı fiyat seçenekleri sunabilir.
Üretici ile kurulan doğrudan ilişkinin operasyonel karşılığı, bir kalite sorunu veya ürün değişikliği ortaya çıktığında görülür. Örneğin bir konnektör terminalinin kaplaması değiştiğinde, üreticinin yayımladığı ürün veya proses değişiklik bildirimi (PCN) eski ve yeni versiyonun hangi koşullarda devreye girdiğini açıklayabilir. Ürün üretimden kaldırılıyorsa, üretimden kaldırma bildirimi (PDN) son sipariş ve son sevkiyat tarihlerini bildirir. Bu bilgiler, mevcut stokun ne kadar süre yeteceğini ve bir alternatifin ne zaman kalifiye edilmesi gerektiğini planlamak için kullanılır. Garanti ve iade süreçlerinin kapsamı ise üreticinin ve distribütörün ilgili satış koşullarına bağlıdır.
Bağımsız distribütör, üreticinin yetkili dağıtım anlaşması dışında ürün tedarik eder. Kendi envanterini tutabilir, kaynak kayıtlarını saklayabilir ve teknik inceleme yaptırabilir. Broker ise çoğunlukla belirli bir talep için mevcut stok sahiplerini bulur ve alımı işlem bazında organize eder. Her iki model de üretimden kalkmış bir parça veya yetkili kanalda bulunamayan bir ürün için seçenek oluşturabilir. Böyle bir alımda tedarikçinin ticari unvanından çok, teklif edilen partinin fiilî kaynağı ve sunabildiği kayıtlar önem taşır. Yetkili bir kanaldan satın alınmış bir ürünü yeniden satan firma, o işlemde üreticinin yetkili distribütörü sıfatıyla hareket etmiş sayılmaz.
SAE, sahte parça riskini azaltmaya yönelik gereklilikleri kanalın işleyişine göre ayırır. AS6496 yetkili dağıtım kanalını, AS6081A bağımsız dağıtımı ele alır. Bir tedarikçi bu standartlardan birine uygunluk veya sertifikasyon beyan ediyorsa, belgenin hangi tesisi ve faaliyetleri kapsadığı ayrıca incelenmelidir. Kalite yönetim sistemi belgesi, tek başına bir marka için distribütörlük yetkisi veya belirli bir lotun menşe kaydı değildir.
AS9120B, havacılık, uzay ve savunma distribütörleri için kalite yönetim sistemi gerekliliklerini tanımlar. Bu çerçevede ürünün kaynağına ve hareketlerine ilişkin kayıtların korunması ve sahte parça riskine karşı süreçlerin oluşturulması, distribütörün kalite yönetiminin parçasıdır. AS6171 ise şüpheli elektronik parçaların incelenmesinde kullanılacak test yöntemlerine odaklanır. SAE AS9120B standardı
İzlenebilirlik zinciri hangi kayıtlarla kurulur?
Üretici parça numarası (MPN), hangi ürünün sipariş edildiğini tanımlar. Lot numarası, teslim edilen ürünün hangi üretim partisine ait olduğunu gösterir. Tarih kodu üretim dönemine işaret eder; aynı tarih kodunu taşıyan parçaların tek bir lota ait olduğu varsayılmamalıdır. Ürün seri numarasıyla takip ediliyorsa, seri numarası her bir parçanın ayrı ayrı izlenmesine imkân verir.
Mal kabulde satın alma siparişi, sevk belgesi ve ambalaj etiketi karşılaştırılır. Tam MPN, miktar, lot, tarih kodu ve varsa seri numarası kayda alınır. Bir sevkiyat birden fazla lot içeriyorsa, her lot ayrı bir envanter kaydıyla ilişkilendirilir. Üretici makarası bölündüğünde veya bir paketten kısmi sevkiyat yapıldığında, yeni ambalaj kimliği ilk ambalaja ve lot kaydına bağlanır. Örneğin 2.000 parçalık bir makaranın 500 adedi ayrı bir ambalaja alındığında, yeni etiket üzerinden hem kaynak makara hem de o ambalaja aktarılan miktar izlenebilmelidir.
Üretime malzeme çıkışında aynı lot bilgisinin iş emrine veya montaj kaydına aktarılması, tedarik zinciriyle üretim kayıtları arasındaki bağı kurar. Bir uygunsuzluk bildirimi geldiğinde kalite ekibi bu kayıtlar üzerinden elde kalan miktarı, üretime verilmiş parçaları ve etkilenen son ürünleri belirleyebilir. Etiketin veya barkodun okunabilir olması fiziksel kontrolü kolaylaştırır; etiket üzerindeki bilginin doğruluğu ise kayıtların ve belgelerin birbirini desteklemesine bağlıdır.
Üretici uygunluk belgesi hangi bilgileri doğrular?
Certificate of Conformance (CoC), belgeyi düzenleyen kuruluşun belirli bir ürün veya sevkiyatın belirtilen gerekliliklere uygun olduğunu beyan ettiği belgedir. Belgenin nasıl kullanılacağını belirleyen iki unsur vardır: kimin düzenlediği ve hangi teslimatı kapsadığı. Üretici CoC’si ile distribütörün kendi adına düzenlediği CoC farklı kuruluşların beyanlarıdır. Sipariş şartı üretici CoC’si gerektiriyorsa, distribütörün kendi belgesinin bu şartı karşılayıp karşılamadığı satın alma öncesinde netleştirilmelidir.
Mal kabul ekibi, CoC’deki parça numarasını, miktarı ve varsa lot, seri veya sevk referansını teslimatla karşılaştırır. Ardından belgenin hangi teknik şartnameyi veya sipariş şartını kapsadığını ve istisna içerip içermediğini kontrol eder. Bir CoC’de lot numarası yer almıyorsa, ilgili partinin belge kapsamına girdiği sevk veya ambalaj kayıtları üzerinden kurulabilmelidir. Başka bir siparişe ya da lota ait bir belge, üzerinde doğru üretici adı ve parça numarası yazsa bile teslim edilen partiyi belgelendirmez.
CoC, kural olarak ölçülen değerleri gösteren bir test raporu değildir. Belirli bir partinin ölçüm sonuçları gerekiyorsa uygun test raporu veya analiz sertifikası (CoA) ayrıca istenir. RoHS ve REACH beyanları da ilgili madde kısıtlamaları veya bildirim yükümlülükleriyle ilgili farklı bir ihtiyacı karşılar. Örneğin bir müşteri hem üretici CoC’si hem de malzeme beyanı istiyorsa, teklif ve siparişte iki belge ayrı kalemler olarak belirtilmelidir.
Kaynağı belirsiz bir parti nasıl incelenir?
Yeniden işaretlenmiş bir komponentin üzerinde daha yüksek sıcaklık sınıfına ait bir kod bulunabilir. Sökülmüş bir entegre temizlenip yeniden ambalajlanarak yeni ürün gibi sunulabilir. Ambalajın yeniden yapılmış olması tek başına sahtecilik göstergesi değildir; distribütörler küçük adetli teslimatlar için üretici paketini usulüne uygun biçimde bölebilir. Böyle bir durumda kabul ekibi, yeni ambalajın orijinal lotla ilişkisini ve depolama koşullarının korunup korunmadığını araştırır.
İlk inceleme belge ve ambalaj karşılaştırmasıyla başlar. Etiketlerdeki üretici adı, parça numarası ve tarih kodu kontrol edilir. Ürün üzerinde ise markalamanın konumu ve biçimi, yüzeyde yeniden kaplama izleri, terminallerde lehim kalıntısı, çizik veya oksitlenme gibi bulgular incelenir. Bir tutarsızlık varsa parti üretime verilmeden ayrılır; numune seçimi ve sonraki inceleme, parçanın sistemdeki işlevine ve mevcut bulgulara göre planlanır. AS9120 kapsamındaki kalite yönetimi açısından bu adımın karşılığı, şüpheli partinin tanımlanması, kullanılabilir stoktan ayrılması ve inceleme kararının kayıt altına alınmasıdır.
SAE AS6171 test yöntemleri, şüpheli parçalarda riskle orantılı bir inceleme planı oluşturmak için kullanılabilir. X-ray, paket açılmadan yonga ve bağlantı telleri gibi iç yapıları karşılaştırmaya yardımcı olur; üreticinin meşru tasarım değişiklikleri de görüntü farkı oluşturabileceğinden referansın hangi revizyona ait olduğu önemlidir. XRF, ölçüm yapılan bölgedeki element bileşimi hakkında bilgi verir. Elektriksel test, seçilen parametrelerin tanımlı koşullarda sağlanıp sağlanmadığını gösterir. Gerektiğinde paketi açarak yongayı incelemek daha ayrıntılı bilgi sağlar, ancak bu işlem incelenen numuneyi tahrip eder.
Her yöntem farklı bir şüpheyi araştırır. Örneğin oda sıcaklığında temel elektriksel testi geçen bir entegre, üzerinde belirtilen geniş sıcaklık aralığına uygunluğunu bu sonuçla kanıtlamış olmaz. Numune testinin olumlu çıkması da tüm lotun incelendiği veya eksik tedarik geçmişinin doğrulandığı anlamına gelmez. Birden fazla bulgu varsa, kalite ekibi parti serbest bırakılmadan önce bunları birlikte değerlendirir ve kabul, ek inceleme veya iade kararını kayda alır.
Fiziksel stok ve depolama koşulları teslimatı nasıl etkiler?
Fiziksel stok, üreticinin yeni üretim süresini beklemeden teslimat yapmayı mümkün kılabilir. Bunun için parçanın doğru MPN ile, istenen miktarda, sevke uygun durumda ve başka bir siparişe ayrılmamış olması gerekir. Teklifte görünen bir miktarın tedarikçinin kendi deposunda mı, başka bir dağıtım noktasında mı, yoksa üreticinin ileri tarihli planında mı bulunduğunu bilmek, özellikle üretim hattı için kritik kalemlerde teslimat planını değiştirir.
Depoda bekleyen parçanın kullanılabilirliği, ürünün saklama gereksinimlerine bağlıdır. Nem hassasiyeti sınıflandırılmış bir yüzey montaj komponentinde, nem bariyerli ambalajın bütünlüğü ve gerektiğinde nem gösterge kartının durumu kontrol edilir. Ambalaj açıldığında, parçanın kontrollü ambalaj dışında geçirdiği süre (floor life) izlenir. Bir makara ikiye bölündüğünde kalan parçaların yeniden ambalajlanması, daha önceki maruziyet süresini kendiliğinden sıfırlamaz. Yeniden paketleme veya kurutma işlemleri, parçanın özellikleri ve geçerli proses gereksinimleri dikkate alınarak yürütülür. IPC/JEDEC J-STD-033 bu tür parçaların taşıma, ambalajlama, depolama ve kullanım koşullarını ele alır. AS9120’nin ürünün korunmasına ilişkin gereklilikleri, saklama ve elleçleme koşullarının distribütörün kalite süreçlerinde yönetilmesini kapsar. Neme hassas komponentler için uygulanacak ayrıntılı ambalaj ve maruziyet kontrolleri ise ilgili ürün ve proses gerekliliklerine göre belirlenir.
Üretimden kaldırılan bir komponent için son alım planlanıyorsa, servis ömrü boyunca gereken miktar kadar bu miktarın nasıl saklanacağı da hesaplanır. Birden fazla lotun izlenmesi, raf ömrü olan malzemelerin zamanında kullanılması ve alternatif ürün kalifikasyonunun ne zaman tamamlanacağı, elde tutulacak stok miktarını doğrudan etkiler.
Tekliften mal kabule tedarikçi değerlendirmesi
Tedarikçi değerlendirmesi, örnek bir sevkiyat dosyası üzerinden yapılabilir. Satın alma ekibi teklif edilen MPN’i, kaynağı, stok konumunu ve teslim koşulunu inceler. Kalite ekibi ise aynı örnekte etiket, sevk kaydı ve CoC’nin birbirine nasıl bağlandığını kontrol eder. Projede üretici CoC’si, lot bazında ayrım, belirli bir tarih kodu aralığı veya özel ambalaj şartı varsa, bu gereksinimler teklif aşamasında açıkça yazılır ve siparişe aktarılır. Böylece mal kabul kararı, sonradan yapılacak varsayımlar yerine önceden tanımlanmış kriterlere dayanır.
Navea Elektronik’in tedarik modeli, temsil ettiği markalarda yetkili dağıtımı ve fiziksel stoku bir araya getirir. Şirket, proje ihtiyaçlarına göre farklı tedarik kanallarından da ürün sağlar. Marka ve bölgeye göre temsil kapsamını Markalarımız sayfasında inceleyebilirsiniz. Belirli bir komponent için Navea Elektronik ekibine tam parça numarasını, talep edilen adedi ve hedef teslim tarihini iletebilirsiniz. Üretici CoC’si, lot takibi veya özel ambalaj gibi kabul şartlarınız varsa, bunları teklif talebine ekleyerek ilgili teslimatın belge ve ambalaj kapsamını siparişten önce netleştirebilirsiniz.